Bu rehberde · 3 bölüm
Kısaca: Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (FCTC), tütün kontrolüne ilişkin uluslararası antlaşmadır ve Türkiye de taraftır. Taraflar 2018’de aldıkları FCTC/COP8(22) kararıyla ısıtmalı tütün ürünlerinin tütün ürünü olduğunu ve sözleşmedeki önlemlere tabi olması gerektiğini kabul etti. Türkiye’de ısıtmalı tütün için de reklam, kapalı alan ve satış kurallarının geçerli olmasının uluslararası arka planı budur.
FCTC nedir?
FCTC, DSÖ çatısı altında hazırlanan ve 2005’te yürürlüğe giren bir antlaşmadır. Taraf ülkeler şu gibi alanlarda önlem almayı taahhüt eder:
- Tütün reklamı, promosyonu ve sponsorluğunun yasaklanması
- Kapalı alanlarda tütün dumanından korunma
- Ambalaj ve etiket kuralları, sağlık uyarıları
- Küçüklere satışın önlenmesi
- Vergi ve fiyat politikaları
Sözleşmeyi uygulayan karar organı, taraf ülkelerin düzenli olarak toplandığı Taraflar Konferansı (COP)’dur.
2018 kararı: FCTC/COP8(22)
Isıtmalı tütün ürünleri yaygınlaştıkça, bunların sözleşmenin kapsamında olup olmadığı tartışıldı. Taraflar 2018’deki 8. toplantıda bu konuda karar aldı:
- Kararda ısıtmalı tütün ürünlerinin tütün ürünü olduğu ve FCTC’nin düzenleyici önlemlerine tabi olması gerektiği açıkça kabul edildi.
- Karar, ülkelere yeni ürünleri sınırlama ya da yasaklama dahil düzenleme yetkilerini hatırlattı. Değerlendirmelere göre bu hatırlatma, ürünlerin tüketimi için tasarlanmış cihazları da kapsıyor.
- Karar, sekretaryadan yeni ürünlerin nasıl sınıflandırılacağına dair bir rapor istedi. Bu rapor 2021’deki 9. toplantıya FCTC/COP/9/10 belgesi olarak sunuldu.
DSÖ, 2020 tarihli bir açıklamasında da sözleşmenin bu ürünlere tam olarak uygulandığını ve yanıltıcı tütün tanıtımını yasaklayan 13. maddenin bu ürünler için de geçerli olduğunu vurguladı.
Türkiye’ye etkisi
FCTC doğrudan uygulanan bir ceza kanunu değildir. Taraf ülkeler sözleşmedeki önlemleri kendi mevzuatlarıyla hayata geçirir. Türkiye’de bu düzenleme esas olarak 4207 sayılı Kanun ile yapılır. Isıtmalı tütün de bu kanundaki tütün ürünü kurallarına tabidir:
Avrupa Birliği’nin ayrı düzenlemeleri için AB’de aromalı ısıtmalı tütün yasağı yazısına bakabilirsiniz.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, satış yapmaz ve bir ürünü önermez. Isıtmalı tütün ürünleri yalnızca 18 yaş üstü yetişkinler içindir, sağlık riski taşır ve bağımlılık yapar.
Sık sorulan sorular
FCTC nedir?
Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (WHO FCTC), tütün kontrolüne ilişkin uluslararası bir antlaşmadır. Taraf ülkeler; reklam, ambalaj, kapalı alan ve vergi gibi konularda sözleşmedeki önlemleri kendi mevzuatlarına uygulamayı taahhüt eder. Türkiye de sözleşmeye taraftır.
FCTC'ye göre ısıtmalı tütün bir tütün ürünü mü?
Evet. Taraflar Konferansı'nın 2018'deki 8. toplantısında alınan FCTC/COP8(22) kararında, ısıtmalı tütün ürünlerinin tütün ürünü olduğu ve sözleşmedeki düzenleyici önlemlere tabi olması gerektiği kabul edildi.
Bu karar cihazları da kapsıyor mu?
Karara ilişkin değerlendirmelere göre karar, ülkelere yeni ürünleri düzenleme (sınırlama ya da yasaklama dahil) hatırlatmasında bu ürünlerin tüketimi için tasarlanmış cihazları da sayıyor. Cihazların nasıl düzenleneceğine her ülke kendi mevzuatıyla karar verir.
Kaynaklar
- WHO FCTC Sekretaryası: Yeni tütün ürünlerinin sınıflandırılması bilgi notuextranet.who.int
- WHO FCTC: FCTC/COP/9/10, Challenges posed by and classification of novel and emerging tobacco productsfctc.who.int
- Campaign for Tobacco-Free Kids: Heated tobacco products regulationglobal.tobaccofreekids.org
- WHO: Statement on heated tobacco products (27 Temmuz 2020)who.int
